Menu

De Wolvenberg

Ons enig en uniek eigen natuurgebied

Natuurpunt Antwerpen Stad beheert waardevolle natuurgebieden en tracht via overleg met het stadsbestuur het natuurbeheer in parken, groene ruimten en de bermen van de belangrijkste verbindingswegen en spoorwegen te verbeteren.

In het district Berchem beheren we een belangrijk erkend natuurgebied: de Wolvenberg. Het gebied is gelegen tussen de Singel, de Grotesteenweg, de Posthofbrug en de ring van Antwerpen. Het sluit aan bij het complex van bermen langs de kleine ring rond Antwerpen (R1) en de spoorlijn Antwerpen-Gent en staat zo in verbinding met het provinciaal park en natuurgebied Ter Rivierenhof in Deurne in het noorden en de Hobokense Polder in het zuiden.

Daarnaast beheren we een aantal natuurpercelen in het park de Brilschans aan de andere kant van de ring, recht tegenover de Wolvenberg, en de spoorwegbermen van de spoorlijn Antwerpen-Gent langsheen de Antwerpse ring.

Natuurbeheer

Het beheer wordt al bijna 20 jaar gedaan door de werkgroep Wolvenberg Natuurlijk, die sinds maart 2012 deel uitmaakt van de nieuwe afdeling Natuurpunt Antwerpen Stad. Alle helpende handen zijn welkom (zie kalender).

De Wolvenberg: Verloren Water

Pad uit schietwilgbos

Educatief paneel

Brilschanspark

Het Brilschanspark is aangelegd op de resten van één van de schansen die de Brialmontomwalling rijk was. Deze schans betrof een militair gebouw in een V-vorm met dito vestgracht. De Brilschans, zoals het gebouw genoemd werd, was een Lunet (Frans voor bril) van de grote omwalling, dat wil zeggen een buitenwerk los van de eigenlijke vestingwerken, om deze te beschermen. Het gebouw is in de eerste helft van de 20e eeuw afgebroken om er in eerste instantie het nieuwe gemeentehuis van Berchem neer te zetten. Het ontwerp daarvoor werd echter nooit gerealiseerd. Na de afbraak van de rest van de omwalling in 1963 werd besloten hier een gemeentelijk park aan te leggen, met als kern de restant van de buitenvest.


Het water van deze vest is grondwater, net zoals dat bij het vestrestant van de Wolvenberg (het zgn. ‘Verloren Water’) het geval is. De reden is hier ook het ontbreken van een beek die in de vest uitkomt. In 1975 was het water nog zeer goed van kwaliteit en bevatte een grote populatie Groot blaasjeskruid, een vleesetend waterplantje van voedselarm water. De waterpartij herbergde een rijke flora met o.a. Riet, Grote lisdodde, Gele plomp, Witte waterlelie, Veenwortel en Grote waterweegbree. Na grote werken rond de millenniumwisseling waarbij de vest grootschalig geruimd werd, was daar enkel Veenwortel van over, naast een aantal exemplaren Gele plomp in emmers op de bodem.

Grasland

Hooilandjes

Het Halfmaantje

Op de grens van Berchem, Wilrijk en Antwerpen ligt een fortrestant dat een belangrijke plaats in het Ringbos inneemt: het Halfmaantje.
Dit restant van de grote omwalling is nog herkenbaar in de V-vormige punt waarover een thans geasfalteerde weg loopt. In het gebied van het Halfmaantje bevinden zich gedeelten van de Kleine Ring, waarin de oude kasseiweg verder loopt. Hierlangs bevindt zich een oude haag van Eenstijlige meidoorn.

Van de bosflora is in het park zelf zo goed als niets bewaard, maar in de restanten in de snelweg bevinden zich nog Bosanemoon, Boshyacint en Sneeuwklokje. De bermen die hieraan grenzen zijn buitengewoon schraal met indicatoren als Kleine leeuwentand, Muizenoor, Gewone veldbies, Eekhoorngras, Eenjarige hardbloem, Pilzegge en diverse soorten haarmos; een afspiegeling van de heischrale flora die hier eeuwenlang standhield. Tegenwoordig is het park voor 90% omgezet in sportgazon, omgeven door een hoge afsluiting en een asfalten fietspad.

Ecologische berm

Domein Hertoghe

Het Hertoghepark wordt begrensd door de Markgravelei ten noorden, de Karel Oomsstraat ten oosten en de bebouwing langs de Desguinlei ten zuiden en de Jan Van Rijswijcklaan ten westen. Langs de Karel Oomsstraat wordt het park afgebakend door een bakstenen omheiningsmuur met een toegangshek.


Het kleine park, met een oppervlakte van 3,49 hectare, wordt doorsneden door verschillende wandelpaden, overwegend zuidwest-noordoost georiënteerd. In het park komen volgens de Belgische Dendrologische Inventaris enkele merkwaardige bomen voor, zoals een zwarte moerbei (Morus nigra) met een stamomtrek van 1,28 meter (standaard gemeten op 150 cm hoogte, opname in 1989), volgens de Dendrologische Inventaris een kampioenboom voor deze soort. Een robinia (Robinia pseudoacacia) is met zijn stamomtrek van 4,10 meter (opname in 2009) de dikste voor zijn soort. Een zwarte walnoot (Juglans nigra) met een stamomtrek van 2,93 meter, een hangende zilverlinde (Tilia tomentosa ‘Pendula’) met een stamomtrek van 2,76 meter, een haagbeuk (Carpinus betulus) met een stamomtrek van 2,30 meter, een bruine beuk (Fagus sylvatica ‘Purpurea’) met een stamomtrek van 4,88 meter, een tamme kastanje (Castanea sativa) met een stamomtrek van 3,27 meter, een paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) met een stamomtrek van 3,78 meter, een moerascipres (Taxodium distichum ‘Imbricarium’) met een stamomtrek van 2,12 meter en een gele paardenkastanje (Aesculus flava) met een stamomtrek van 1,96 meter behoren tot de top twintig van hun soort (opname in 2004). (bron: onroerendgoed.be)

Domein Hertoghe

Blad van ruwe iep

Vogelkers

Hof van Leysen en Mastvest,

In de 16de eeuw maakte het Hof van Leysen deel uit van de gronden ‘De Lei’. Deze behoorden toe aan Willem van de Werve, heer van Schilde en markgraaf van het land van Ryen. In 1546 werd Gillebert Van Schoonbeke de nieuwe eigenaar. Hij verkavelde het “Goet ter Beke” dat zich uitstrekte tot aan de Karel Oomsstraat en bestond uit het verdwenen Hof Ter Beke (14de eeuw) en de omliggende gronden. Dwars door het domein trok hij een weg die naar de vorige eigenaar werd vernoemd: de Markgravelei. Langs deze nieuwe weg verschenen buitenhuizen van de gegoede burgerij en hovingen. Dat uitzicht bleef behouden tot het einde van de 19de eeuw. Het Hof van Leysen is ontstaan door samenvoeging van de domeinen van de families Havoith en Leysen. De landhuizen werden afgebroken en er ontstond een park dat eind jaren zestig door het Antwerpse provinciebestuur werd aangekocht. Bij de aankoop werden grote delen van het terrein toegewezen aan de drinkwatermaatschappij Pidpa en de horecaschool Piva. Twee hectaren werden gereserveerd voor openbaar groen. Een speeltuin en een kruidentuin met geur- en tastplanten werden aangelegd.(bron: provincieantwerpen.be)


De Mastvest is gebouwd in de periode 1860-1864. De schans is, samen met de Schans Brilschans, de enige resterende schans van de Grote Omwalling. In 1930 is er een brug gebouwd over het water ter ere van de Wereldtentoonstelling van datzelfde jaar. In 1963 werd de schans afgebroken voor de ring van Antwerpen, enkel de gracht is overgebleven.

Mastvest

Hof Van Leysen

Stadspark

Het Stadspark neemt de plaats in van de vroegere schans of lunet Herentals die een onderdeel vormde van de vesting Antwerpen. Via de Plantin en Moretuslei bracht de Herentalse Vaart vers water van de Boven Schijn in Wommelgem naar de parkvijver dat verder via een buis onder de Maria-Henriettalei en het Blauwetorenplein aan de Oude Vaartplaats in de Antwerpse ruien afwaterde. Een andere buis, de brouwersbuis, leidde water van de noordelijke arm van de parkvijver via de Maria-Theresialei, de Frankrijklei en de Italiëlei noordwaarts naar de houwer (aan de Rodepoort) en de brouwerskelder waaruit de brouwerijen aan de Brouwersvliet tot 1931 hun water bekwamen. Tegenwoordig is deze toevoer van Schijnwater afgesloten en is de vijver van het Stadspark een grondwatervijver.(bron: nl.wikipedia.org)

Stadspark vijver, februari 2003

Stadspark viijver, februari 2003

Bleekgele droogbloem